Zeer jonge sletjes druipende kutjes

zeer jonge sletjes druipende kutjes

Gaude splendens vas virtutum cuius pendens est ad nutum tota caeli curia. Te benignum et felicem Jesu dignam genitricem veneratur in gloria.

Gaude nexu voluntatis et amplexu caritatis. Tot u roepen wij, verdreven kinderen van Eva. Vanuit dit tranendal richten wij ons gesteun en geween tot u. Gij zijt onze voorspraak, vestig dan uw barmhartige ogen op ons. En toon ons Jezus, de gezegende vrucht van uw schoot, na ons bestaan in dit aardse verbanningsoord. O genadige, o liefdevolle, o tedere maagd Maria. Verheug je om de maagdelijke bloem en om de bijzondere eer die de schitterende hegemonie van de engelen en de schoonheid van de heiligen in waardigheid overstijgt.

Verheug je, geliefde bruid van God, want zoals het heldere licht van de dag door het zonlicht is gegeven, zo doe jij de aarde werkelijk schitteren door de volheid van het licht van je vrede. Verheug je, stralende waarborg van de deugd, aan wier oordeel het hele hemelse bestuur zich onderwerpt.

Dat jij vereerd mag worden in de gloria, jij milde en gelukzalige, waardige moeder van Jezus. Verheug je om de volgehouden wil en het belang van de waardering.

Juncta sic altissimo ut ad votum consequaris quicquid virgo postularis a Jesu dulcissimo. Gaude mater miserorum quia pater saeculorum dabit te colentibus congruentem hic mercedem et felicem poli sedem regnis in caelestibus.

Gaude virgo mater Christi quia sola meruisti esse tantae dignitatis quod sis sanctae trinitatis sessioni proxima. Gaude virgo mater pura certa manens et secura quod haec septem gaudiae non cessabunt nec decrescent sed durabunt et florescent per aeterna saecula. Magnificat Magnificat anima mea Dominum et exsultavit spiritus meus in Deo salutari meo. Quia respexit humilitatem ancillae suae; ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generationes Quia fecit mihi magna qui potens est, et sanctum nomen ejus.

Et misericordia ejus Jij bent verbonden met de allerhoogste opdat je gevolg zou geven aan je gelofte, wat het ook zij dat je als maagd van Jezus de allerzoetste zou verlangen. Verheug je moeder van de armzaligen, want de vader van de eeuwigheid zal hen die je huldigen een passende beloning geven en een voorspoedige zetel in het hemelrijk.

Verheug je maagd, moeder van Christus omdat jij als enige de verdienste hebt verworven een waardige opvolgster te zijn in de zitting van de heilige Drievuldigheid. Verheug je, zuivere maagd en moeder, jij blijft waarachtig en zonder vrees want deze zeven vreugden zullen niet voorbijgaan of afnemen maar blijvend zijn en tot bloei komen in de eeuwen der eeuwen. Mijn ziel prijst hoog de Heer en mijn geest heeft zich verheugd in God, mijn redder. Omdat Hij de nederigheid van Zijn dienstmaagd heeft gezien; want zie, van nu af aan zullen alle generaties mij zalig prijzen.

Omdat Hij voor mij grote dingen heeft gedaan, Hij die machtig is en heilig is Zijn naam. En Zijn barmhartigheid 54 Fecit potentiam in brachio suo, dispersit superbos mente cordis sui. Deposuit potentes de sede, et exaltavit humiles.

Esurientes implevit bonis et divites dimisit inanes. Suscepit Israel puerum suum, recordatus misericordiae suae, sicut locutus est ad patres nostros, Abraham et semini ejus in saecula. Gloria Patri et Filio et Spiritui Sancto.

Sicut erat in principio et nunc et semper et in saecula saeculorum. Salve regina Zie p. Hij heeft macht uitgeoefend met Zijn arm, en hen uiteengeslagen die hoogmoedig zijn. Machtigen heeft Hij van hun troon gestoten en bescheiden mensen verheven.

Behoeftigen heeft Hij overladen met gunsten en de rijken met lege handen weggestuurd. Gesteund heeft Hij Israël, Zijn knecht, en Zijn barmhartigheid kenbaar gemaakt. Eer aan de Vader en de Zoon en de Heilige Geest. Zoals het was in het begin en nu en altijd en in eeuwigheid. Gloria Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Laudamus te, benedicimus te, adoramus te, glorificamus te. Domine Deus, Agnus Dei, Filius Patris, qui tollis peccata mundi miserere nobis, qui tollis peccata mundi suscipe deprecationem nostram.

Qui sedes ad dexteram Patris, miserere nobis, quoniam tu solus sanctus, tu solus Dominus, tu solus altissimus, Jesu Christe. Cum sancto spiritu in gloria Dei Patris. Heer, ontferm U over ons. Christus, ontferm U over ons. Eer aan God in den hoge en vrede op aarde aan de mensen van goede wil.

Heer God, Lam Gods, Zoon van de Vader, Gij die wegneemt de zonden der wereld, ontferm U over ons, Gij die wegneemt de zonden der wereld, aanvaard ons gebed. Met de Heilige Geest in de heerlijkheid van God de Vader. Credo Credo in unum Deum, Patrem omnipotentem, factorem caeli et terrae, Ik geloof in één God, de almachtige Vader, Schepper van hemel en aarde, 56 Et in unum Dominum, Jesum Christum, Filium Dei unigenitum, et ex Patre natum ante omnia saecula, Deum de Deo, lumen de lumine, Deum verum de Deo vero, genitum non factum, consubstantialem Patri, per quem omnia facta sunt, qui propter nos homines et propter nostram salutem descendit de caelis.

Et incarnatus est de Spirito Sancto ex Mariae virgine, et homo factus est. Crucifixus etiam pro nobis sub Pontio Pilato, passus et sepultus est, et resurrexit tertia die secundum scripturas, et ascendit in caelum, sedet ad dexteram Patris. Et iterum venturus est cum gloria judicare vivos et mortuos, cujus regni non erit finis. Et in Spiritum Sanctum, Dominum et vivificantem, qui ex Patre Filioque procedit, qui cum Patre et Filio simul adoratur et conglorificatur, qui locutus est per prophetas, et unam Sanctam Catholicam et Apostolicam ecclesiam.

Confiteor unum baptisma in remissionem peccatorum, et expecto resurrectionem mortuorum van al wat zichtbaar en onzichtbaar is. God uit God, licht uit licht, ware God uit de ware God, geboren, niet geschapen, één in wezen met de Vader, en door wie alles geschapen is, die voor ons, mensen, en omwille van ons heil uit de hemel is neergedaald.

Hij werd voor ons gekruisigd onder Pontius Pilatus, Hij heeft geleden en is begraven. Hij is verrezen op de derde dag volgens de schriften, Hij is opgevaren ten hemel en zit aan de rechterhand van de Vader, Hij zal wederkomen in heerlijkheid om te oordelen levenden en doden en aan Zijn Rijk komt geen einde. Ik geloof in de Heilige Geest, die Heer is en het leven geeft, die voortkomt uit de Vader en de Zoon, die met de Vader en de Zoon tezamen wordt aanbeden en verheerlijkt, die gesproken heeft door de profeten, en in één heilige katholieke en apostolische kerk.

Ik belijd één doopsel tot vergiffenis van de zonden, en ik verwacht de opstanding van de doden et vitam venturi saeculi. Sanctus Sanctus, sanctus, sanctus Dominus Deus Sabaoth! Pleni sunt caeli et terra gloria tua. Benedictus qui venit in nomine Domini.

Agnus Dei Agnus Dei, qui tollis peccata mundi, miserere nobis! Agnus Dei, qui tollis peccata mundi, miserere nobis! Agnus Dei, qui tollis peccata mundi, dona nobis pacem! Heilig, heilig, heilig de Heer, de God der hemelse machten, vol zijn hemel en aarde van Uw heerlijkheid, Hosanna in den hoge. Gezegend Hij die komt in de Naam des Heren.

Hosanna in den hoge. Lam Gods, dat wegneemt de zonden der wereld, ontferm U over ons! Lam Gods, dat wegneemt de zonden der wereld, geef ons de vrede! Zo hebben renaissancekoorboeken steeds een groot formaat, worden aparte stemboeken alomtegenwoordig in de periode van de hoogrenaissance, groeiden oblong bundels uit tot de standaard voor operapartituren, terwijl Amerikaanse hymneboeken een langgerekte, verticale vorm hadden om in diepe jaszakken te kunnen passen.

Vroege gregoriaanse boeken kennen eveneens een aantal terugkerende patronen in de organisatie van hun inhoud; wat de notatie betreft, zijn er grotere verschillen op te merken tussen afzonderlijke bronnen.

In de oudste exemplaren kan men nog zien hoe aanvankelijk enkel een tekstverzameling was beoogd. Daaraan werden dan gaandeweg steeds meer gedetailleerde toonhoogte-indicaties en muzikale symbolen toegevoegd. Dergelijke aanwijzingen tussen de teksten konden gemakkelijk worden ingevoegd, maar het gebruik van meer ontwikkelde notatievormen vereiste een zorgvuldigere voorbereiding van het manuscript. Waar veel van deze vroege bronnen een vrij uniform corpus lijken te vormen, is er een interessante uitzondering op dit algemene beeld: Als de rol over de standaard heen krulde, kon de toehoorder de verluchtingen in de correcte positie bekijken!

Met de bloei van de polyfonie wijzigde ook de opzet van de handschriften: Een uitzondering is het Winchester Troparium, waarin de partijen in aparte secties van het handschrift zijn geplaatst. Het Firenze Manuscript is een mengvorm: Verdere ontwikkelingen leidden tot nog meer veranderingen: Al op het einde van de 13de eeuw werden de diverse stemmen naast elkaar genoteerd of werd de tenor visueel afgezonderd van de bovenstemmen; de Montpellier Codex bevat voorbeelden van beide.

De andere schikking benaderde de koorboeklay-out en werd wellicht populair omdat de schikking van bijvoorbeeld vier lange partijen onder elkaar zoals in heel wat motetten niet meer op één pagina te vatten was, maar wel over twee tegenoverliggende bladzijden kon worden gespreid.

In de 15de eeuw werd deze opzet de norm, al zijn er subtiele nationale verschillen vast te stellen die rechtstreeks in verband staan met de verschillende muziekstijlen: Uit dezelfde periode werden ook enkele handschriftrollen teruggevonden.

Deze waren mogelijk minder zeldzaam dan ze vandaag misschien toeschijnen: Met de tijd kregen scribenten meer aandacht voor de inhoudelijke organisatie van de handschriften en vaak beslisten zij zelf over de onderlinge schikking van de diverse composities in een boek. Collecties met eenstemmige muziek binnen eenzelfde genre bijvoorbeeld verzamelingen van hymnen of sequensen werden soms alfabetisch georganiseerd, maar bij de meer gediversifieerde werken in polyfone muziekhandschriften was deze methode minder bruikbaar.

Vanaf de 13de eeuw werden daarom andere organisatiecriteria gehanteerd; zo zijn diverse bronnen met muziek van de Notre-Dameschool gestructureerd volgens genre, terwijl de belangrijkste Machautverzamelingen chronologisch zijn opgezet. In de 14de en 15de eeuw werd ook vaak een ordening naar formele kenmerken gehanteerd missen gevolgd door motetten en seculiere composities in een apart katern of een classificatie die het aantal stemmen volgde.

Een schikking volgens dergelijke criteria hielp de scribent bij het verdelen en plannen van zijn werk: Bovendien had deze werkwijze als voordeel dat de losse katernen apart doorgegeven konden worden voor verder schrijfwerk en dat meerdere kopiisten dus tegelijkertijd aan één handschrift konden werken. Overigens gaf deze methode in de 16dede eeuw aanleiding tot een andere praktijk, waarbij de aparte katernen mobiel waren en door reizende schrijvers of musici door Europa werden vervoerd als basismateriaal waarop plaatselijke scribenten hun kopieën konden baseren.

Met de groeiende status van de muziek als waardige pendant van andere kunsttakken, werden steeds vaker verluchtingen in polyfone muziekhandschriften aangebracht in eenstemmige bronnen was dit al veel eerder het geval , waardoor de bladspiegel wederom evolueerde. De Squarcialupi Codex is een vroeg voorbeeld, want pas in de tweede helft van de 15de eeuw komen zulke handschriften vaker voor. In vele gevallen gaat het dan om representatiehandschriften die de machtspositie van religieuze of vorstelijke instellingen moesten onderstrepen, of om luxueuze geschenken zoals het Chansonnier Cordiforme en de koorboeken uit het Mechelse Alamire-atelier.

Op het einde van de 15de eeuw gaf een dergelijke eindbestemming aanleiding tot het aanpassen van de inhoudelijke schikking van muziekhandschriften: Het kon nog inventiever: Steeds vaker werden kopiisten bij naam genoemd in officiële documenten; ook in deze periode verschijnen de eerste autografen van bekende componisten, waaronder Carpentras. Voorts boden de 15de en 16de eeuw steeds meer muziekmanuscripten die door de scribent voor eigen studie gebruik bestemd lijken te zijn geweest, zoals het Bourdeney Manuscript, en boeken die voor uitvoerders waren bedoeld, waaronder de Amerbachtabulaturen en Lublina s orgelmanuscript.

Daarmee verbonden is de verschijning van de oblong stemboeken op het einde van de 15de eeuw, die telkens één stem bevatten van een verzameling composities. Deze lijken bij uitstek bestemd te zijn geweest voor musici, aangezien ze niet overdadig genoeg zijn als re- presentatiehandschriften en weinig bruikbaar zijn als studiemateriaal voor theoretici. Ten slotte is het interessant om vast te stellen dat muziekhandschriften in de hoogrenaissance niet enkel in hofkringen of religieuze instellingen in omloop waren, maar ook bij de adel en de gegoede burgerij.

Zo bezat bijvoorbeeld de welgestelde koopman uit Brugge, Zeghere van Male, het naar hem vernoemde liedboek. De vier stemboeken die van Males collectie madrigalen, chansons, religieuze composities, instrumentale dansen en Nederlandse liederen herbergen, zijn unieke getuigen van de bloei van de polyfonie en de meerstemmige muziekpraktijk in stedelijke en private context.

De uitvinding van de muziekdruk, bij het begin van de 16de eeuw, viel samen met een verandering in de status van de componist: Rond profileerden 62 Hun composities werden dankzij de drukprocédés op grote schaal verspreid en zo werd polyfone muziek niet langer gebonden aan één bepaalde uitvoerings- of ontstaanscontext een massaproduct.

Door de socialisering van de polyfonie via de muziekdruk kreeg het handschrift een ander statuut: Handschriften bleven vooral interessant voor uitvoeringsdoeleinden, als werkdocumenten of als dragers van repertoire met weinig marktwaarde. Ook hierbij zijn enkele opvallende geografische verschillen op te merken: Daarnaast bevatten barokke muziekhandschriften heel wat operamuziek, aangezien een uitvoering steeds in zekere mate op het lijf van een orkest, zanger of locatie moest zijn geschreven.

In de loop van de 17de en 18de eeuw heersten er weer nieuwe tendensen en standaardformaten: Bach koos doorgaans voor de rechtopstaande versie, terwijl Mozart consistent een liggende bladspiegel gebruikte. In de 19de eeuw werkte de professionele scribent steeds vaker voor muzikale instellingen, waarvoor hij werkkopieën en uitvoeringspartituren moest voorzien. Daarnaast werden muziekhandschriften vaak door amateurs vervaardigd; met de tanende kwaliteit die hieruit resulteerde en het ontstaan van de eerste fotokopieën, werden manuscripten minder relevant.

Sofie Taes, Alamire Foundation K. Leuven AMUZ 64 Paolo da Firenze De witte pagina's van Squarcialupi De monumentale en rijk verluchte Squarcialupi Codex inspireerde twee van de jongste ensembles van deze festivaleditie; uiteraard klinkt in de specifieke invalshoek voor beide concerten en de selectie van composities telkens de eigen stem van de respectieve musici en artistiek leiders door.

Zo raakte Thomas Baeté van bij het begin gefascineerd door een van de meest prangende mysteries die dit handschrift omringen: Tot op vandaag gissen musicologen naar de oorspronkelijke bestemming van deze folio's: Voor welke composities zou de vrije ruimte bedoeld geweest kunnen zijn? De musici van ClubMediéval stellen in dit programma een mogelijke visie op de raadselachtige, lege bladzijden voor en presenteren een nocturne vol werk van Paolo da Firenze: Wat Paolo's band met de Squarcialupi Codex precies inhield, is nog steeds voorwerp van twijfel, maar mogelijk heeft hij zelf aan de samenstelling en productie van het boek meegewerkt.

De Codex bevat in elk geval een afbeelding van Paolo, waarop hij te zien is in een zwarte benedictijnerhabijt. Dat deze illustratie bovenaan de lege pagina's werd geplaatst en daar vergezeld gaat van de Squarcialupi s white pages The monumental and beautifully illuminated Squarcialupi Codex has inspired two of the youngest ensembles in this festival edition; of course in each case the particular voice of the respective musicians and artistic directors is implicated in the specific vantage point for both concerts as well as in the selection of compositions.

Thus Thomas Baeté was immediately fascinated by one of the most pressing mysteries surrounding this manuscript: As of today musicologists still conjecture about the original meaning of these folios: For what kind of compositions could this free space have been accommodated?

In their programme the musicians of ClubMediéval offer a possible view on the enigmatic, blank pages and present a nocturne replete with works by Paolo da Firenze: What exactly was the nature of Paolo s connection to the Squarcialupi Codex, still remains open to doubt, but perhaps he was actively involved in the compilation and production of the book.

At any rate the Codex contains a picture of Paolo, showing him in the black habit of a Benedictine monk. That this illustration was put at the top of the blank pages together with 66 De werken die het ensemble selecteerde geven alvast een beeld van hoe een volledige Squarcialupi Codex eruit had kunnen zien: Lees meer over de Squarcialupi Codex op p the attribution Magister Dominus Paulus Abbas de Florentia surely contributes to the plausibility of ClubMediéval s hypothesis.

The works selected by the ensemble already offer something to be going on with: Amor, tu solo l sai Amor, tu solo l sai quella che l mie cor tene per cui spess avene ch i piango meco gl infiniti guai. Nessuno l sa se non colui che l prova come dentro dimora chi non ha con cui sprema l suo dolore Fa come el foco, ch ardendo non trova via, onde divora più che non fa sfogando suo valore. Omai per tanto ardore non sentirò più bene.

Alleen jij, Amor, kent haar die mijn hart gestolen heeft, voor wie ik al te vaak mijn eindeloze liefdessmart beween. Slechts hij die het ervaart, weet hoe erg de pijn kan zijn als men ze niet met iemand kan delen, zoals vuur ons heftiger verteert, wanneer het geen uitweg vindt, dan wanneer men het de vrije loop zou laten.

Dit vuur verschroeit mij zo dat ik niet leven wil. Wie zoveel lijden moet, verdraagt dat niet, je ziet hem spoedig sterven. Lena virtù Lena virtù e speranza ogni cor duro vince per cert Amore. Che segue te come gentil signore. De liefde wint, met kracht en hoop en moed, het allerhardste hart. De goede Amor volgt je, waar je gaat. Per lunga prova così crudeltà dall animo si toglie e fa spesso mutar costume e stile. Pietosa lena adorno gran biltà cambiando altere voglie sì che l pensier crudel divent umile.

Len amorosa donna fa gentile e mostra quel valore che tiene in se l innamorato core. Hij doet de wreedheid op de lange duur uit het gemoed verdwijnen en leert ons om ons anders te gedragen.

Het mededogen siert de mooie vrouw en verjaagt haar hovaardij, zodat die plaatsmaakt voor bescheidenheid. De liefde maakt verliefde vrouwen zacht en toont ons alle goedheid waarvan zich haar verliefde hart vervult.

Una cosa di veder Una cosa di veder tutta belleça giunta con gentileç e leggiadria mir ove sta sugetta l alma mia. E se lucente divino splendore Laat allen die de schoonheid willen zien, gepaard aan goedheid en bevalligheid, haar zien aan wie mijn hart zich onderwierp.

En als het goddelijke en stralende licht 68 Humidi stanno sempre l occhi miei quando Titan non porge la sua ombra a cui suggetti stann huomini e dei. Dan zal hij zeggen: Liefde heeft samen met de hemel, die blijft draaien, zo n wonderbaarlijk schepsel gecreëerd opdat zij van de hemel die haar schiep de grootse krachten nog volmaakter zou tonen.

Verbreid met veel gerucht de grote faam van de verheven schoonheid van de vrouw, vermeerderd met haar zedelijke kracht! Mijn ogen zullen altijd vochtig zijn, wanneer de zon ze niet het licht onthoudt dat mens en godheid aan zich onderwerpt.

Sento quanto l suo stral martira. Non dico lasso sol perch i duol senta. Perchè vendetta Perchè vendetta far or non si pò, aspetto tempo ch i far la potrò. Di tal, che da me sempre ben sentì. Nu voel ik hoe zijn pijl mij trof. Omdat ik nu helaas geen wraak kan nemen, wacht ik geduldig tot ik dat zal kunnen. Voor hem die ik met goedheid heb bejegend, word ik het tegendeel van wat ik was, omdat hij mijn vertrouwen heeft beschaamd en mij op vele wijzen heeft bedreigd.

Dus als ik boven hem zit op het rad van Fortuin, dan neem ik zeker wraak. Gentil pensier e splendido consiglio ebbe natura, onde mi maraviglio. Sofrir m estuet Sofrir m estuet et plus non puis durer le grant fors d amour je fort languis con joye en grant doulour.

Vid or gli occhi mortal di razi accesa fiammegiar una stella al modo un sole; la vista mia non potè far difesa: En grant doye est mon cuer je pourport esperans in douls amour Perch i non seppi passar Perch i non seppi passar ch a un tal varcho dov Amor tende l arhco.

Een zinvol plan, een schitterend idee had de natuur, en ik bewonder haar. Ik moet lijden en kan de sterke kracht van de liefde niet langer weerstaan, ik smacht vol genot in diepe smart. Mijn sterfelijke ogen zijn getroffen door een ster die schitttert als de zon. Mijn blik kon zich daartegen niet beschermen; de straling heeft mijn hart voorgoed verzengd.

Geen zuchten en geen hoop, geen woorden baten. In grote droefheid is mijn hart; toch blijf ik hopen op zoete liefde. Ik moest wel door de smalle pas waar Amor in hinderlaag zijn boog spant. Ma, ria, ver di me Ma, ria, ver di me pieta non veggio e però, rie Fortuna.

Sanza merze alcuna fammi che vuo, che far non mi puo peggio. Disposto son e colpi sostenere di tua aspra saetta velenosa ne di mai fare contra tuo volere. Però ch i spero pure alquanto posa in lungo tempo avere e di pianto piacere.

Se l buon proverbio fa vero suo seggio. Lasso, grev è l partir Lasso, grev è l partir, anima mia che mi vien far del tuo viso rosato che m ha con li occhi tuo el cor furato.

U toont mij, Lotsgodin, geen mededogen, dus, o vijandig Lot, doe met mij wat u wilt, zonder genade. Erger kan het niet.

Ik ben bereid de wonden te verduren van uw venijnige en scherpe pijlen en niets te doen wat u niet zou goedkeuren. Wat u mij aandoet, lijkt mij welverdiend.

Toch hoop ik dat ik op de lange duur beloond word voor mijn lijden en niet meer hoef te treuren. Ocharm, het valt mij moeilijk weg te gaan, mijn liefste, van je rozenrode wangen, je ogen die mijn hart veroverd hebben. E quando son lontan vie più mallaccia l amor di te con ogni suo potere. El qualle forza mi darà e sapere si che ritorno facci arivedere te, nella quall al cor di me si posa e posera in ciaschedun mio stato.

Wanhopig is mijn hart, dat in jouw armen al zo verrukkelijk heeft mogen rusten, zich voegend naar de deugden van jouw wil. Wanneer ik ver van jou ben, word ik steeds meer geketend door de boeien van je liefde. Ik put mijn kracht nu uit de zekerheid dat ik je zien zal als ik wederkom, jou, lieveling, in wie mijn hart zijn rust vindt en altijd vinden zal, waar ik ook ben.

Iets jonger is het manuscript van Adam Ileborgh uit Stendal, dat stamt uit en enkele praeambula en mensura bevat waaronder een aantal driestemmige.

Dit zijn meteen de eerste driestemmige werken die in een Duitse orgeltabulatuur zijn teruggevonden; de collectie is ook bijzonder wegens de uitgebreide ambitus van de melodieën en het gebruik van het orgelpedaal, dat hier voor het eerst is gedocumenteerd. Hoewel het belang van bovengenoemde bronnen zeker niet mag worden onderschat, is het meest omvangrijke en wellicht muzikaal en historisch meest waardevolle vroege orgelmanuscript uit Duitsland ontegensprekelijk het Buxheimer Orgelbuch vandaag onder siglum Mus.

Het stamt uit Zuid-Duitsland vermoedelijk Beieren , werd omtrent samengesteld en bevat meer dan tweehonderdvijftig werken: Het wordt beschouwd als een muzikaal compendium met educatieve context, samengesteld en gebruikt in de kringen rond Conrad Paumann.

Paumann, afkomstig uit Nürnberg uit een familie van ambachtslieden, was van bij zijn geboorte ca. Toch gaf hij al van jongs af aan blijk van uitzonderlijke muzikale talenten. In een stad als Nürnberg, een vrije stad met een bloeiend economisch en cultureel leven, was het niet ongewoon dat rijke burgers of edellieden zich bekommerden om jonge, veelbelovende 74 Al gauw blonk hij niet alleen uit als organist, maar speelde hij ook luit, vedel, fluit en trompet.

Over de jeugdjaren van Paumann is verder weinig bekend, maar vast staat dat hij uiterlijk in werd aangesteld tot organist aan de St. Hij genoot in zijn geboortestad een beschermde positie, vooral na , toen hij er ook stadorganist was geworden, maar hiervoor diende hij wel te beloven de stad slechts te zullen verlaten met toestemming van de stadsraad.

Paumann verwierf echter al gauw de reputatie van beste organist van Duitsland en het mag dan ook niet verbazen dat hij door wijdere horizonten werd aangetrokken.

Het vervolg laat zich raden: De echtgenote van de hertog kon er een jaar later voor zorgen dat Paumann van zijn plichten in Nürnberg werd ontheven. Paumann zou voor de rest van zijn leven in dienst blijven in München vanaf bij hertog Sigismund, zeven jaar later onder diens opvolger Albrecht IV en werd er na zijn dood in begraven in de Frauenkirche.

Zijn tewerkstelling in bovengenoemde vaste functies weerhield Paumann er niet van een gezonde reislust te ontwikkelen en een bezoek te brengen aan diverse Europese landen en steden zoals Milaan, Napels, Mantua, Salzburg, Regensburg en Nördlingen. Overal waar hij speelde, waren zijn virtuoze uitvoeringen een eclatant succes; hij werd dan ook overladen met geschenken en eerbewijzen en gold als een internationaal expert inzake orgels en instrumentenbouw. Een vaste aanstelling in het buitenland behoorde vast en zeker tot de mogelijkheden, maar een voorstel vanuit Milaan in die zin had Paumann ooit afgewimpeld uit vrees om er vergiftigd te worden door jaloerse Italiaanse organisten!

Paumann stond ook bekend als een van de beste componisten van zijn tijd, vooral zijn instrumentale werken waren van uitzonderlijke kwaliteit. Slechts enkele van deze werken zijn overgeleverd, in een viertal muziekhandschriften. Hierbij dienen we in aanmerking te nemen dat improvisatie waarschijnlijk een belangrijk deel uitmaakte van Paumanns creatieve output: Conrad Paumann heeft ook school gemaakt: Het geschrift Fundamenta Organisandi is de beroemde neerslag van Paumanns onderwijsactiviteiten: Van Paumanns leerlingen zijn slechts twee musici bij naam bekend: Men vermoedt echter dat de orgelstukken uit het vierde fascikel van het Lochamer Liederbuch en het overgrote deel van de werken in het Buxheimer Orgelbuch binnen de Paumannschool gesitueerd kunnen worden.

Het Buxheimer Orgelbuch bevat circa honderdzeventig papieren bladzijden, gebonden in een met leer overtrokken houten boekband. Codicologische bevindingen schijnen erop te wijzen dat deze bundel niet een toevallig samenraapsel is van verschillende katernen, maar een boek dat met een bepaalde opzet, vanuit een vooraf uitgekiend plan is samengesteld.

De werken zijn genoteerd in Oudduitse orgeltabulatuur. Hierbij werd de bovenstem met zwarte noten genoteerd op een zevenregelige notenbalk, terwijl de onderstem of onderstemmen met letters werden aangeduid.

De inhoud van het handschrift is even rijk als veelvormig; zo vinden we Duitse, Franse, Italiaanse liederen en dansen terug, maar ook ordinariumdelen, magnificats en Salve reginazettingen. Er zijn ook puur instrumentaal geconcipieerde stukken, waaronder enkele vrije praeambula en vier reeksen fundamenta twee daarvan zijn anoniem overgeleverd, de twee overige zijn toegeschreven aan Paumann zelf.

Interessant is, dat het Orgelbuch heel wat concordanties vertoont met het eerder vermelde Fundamentum Organisandi, het Lochamer Liederbuch en het Schedelsches Liederbuch. De profane werken zijn doorgaans intavolaties van vocale modellen, voornamelijk van Duitse tenorliederen maar ook van Franse chansons.

Deze modellen zijn soms haast letterlijk overgenomen en eenvoudig omspeeld, maar zijn in andere gevallen slechts een uitgangspunt om tot sterk geornamenteerde, kunstvolle bewerkingen te komen. De religieuze composities zijn in diverse stijlen gecomponeerd; er zijn enkele archaïsche werken in organumstijl, waarbij een bovenstem vrijelijk beweegt boven een geritmeerde tenor.

In de meeste werken schemeren echter de stilistische karakteristieken van de polyfone conductus door. In andere composities wisselen de twee stijlen elkaar dan weer af of verschijnen ze gelijktijdig: Net als in het Ileborgh Manuscript wordt het gebruik van het orgelpedaal hier expliciet vermeld: Staat de tenor bovenaan, dan dient deze manualiter te worden uitgevoerd.

De praeambula en fundamenta waarvan enkele onmiskenbaar van de hand van Paumann zijn en andere bij musici uit zijn werk- en leerlingenkring gesitueerd kunnen worden zijn getuigen van een bijzondere improvisatiepraktijk.

Het gaat om oefenstukken enerzijds en om korte fragmenten die de improviserende componist in zijn spel kon inbouwen anderzijds. Op systematische wijze worden zo voorbeelden gegeven van de ascensus, descensus, clausula en redeuntes. Ze hebben in tegenstelling tot de andere werken in het Buxheimer Orgelbuch geen vocale antecedenten of modellen. Maar ook in de periode na het ontstaan van dit manuscript is er geen vergelijkbare bron overgeleverd uit Duitsland; pas met Arnolt Schlicks Tabulaturen etlicher lobgesang verscheen er een nieuwe belangrijke collectie met instrumentale muziek.

De overlevering van het Buxheimer Orgelbuch mag dan ook haast een wonder en een groot geluk worden genoemd: Leuven AMUZ 78 Salve sancta parens Kyrie de Sancta Maria Gloria de sancta Maria Redeuntes in e Praeambulus super F Sanctus Con lacrime Salve regina Redeuntes super D Anoniem Magister organisandi Marcel Pérès soms wel de iconoclast van de oudemuziekbeweging genoemd reist de wereld rond als artistiek leider van ensemble Organum, dat hij oprichtte als instrument voor zijn interpretatieve onderzoek naar middeleeuwse muziek.

Deze voortdurende zoektocht, deze passie om eeuwenoud repertoire opnieuw te dynamiseren vanuit muziektheoretische en musicologische bevindingen in combinatie met een meer praktisch uitvoerdersperspectief werd echter al aangezet vóór het ontstaan van Organum, toen Pérès vooral bekend stond als orgelvirtuoos.

De fascinatie voor de vele technische en sonore mogelijkheden van dit instrument heeft Marcel Pérès nooit losgelaten en inspireerde hem tot het schrijven van talrijke artikelen en het begeleiden van congressen en masterclasses.

Vandaag wordt hij alom erkend als expert van het middeleeuwse, gotische orgel. Het Buxheimer Orgelbuch is dan ook het gedroomde uitgangspunt voor een soloconcert met orgelmuziek uit de school rond Conrad Paumann. Pérès houdt in het bijzonder van de redeuntes die in de omvangrijke verzameling zijn opgenomen: Interessant is dat deze werken uitstekend geschikt zijn voor uitvoering op de laatmiddeleeuwse orgels van Noord-Europa; meer nog, de structuur van deze instrumenten reflecteert als het ware de opbouw van de 15de-eeuwse Duitse orgelmuziek: This unremitting search, this passion to re-invigorate centuries-old repertoire again on the basis of the theory of music and of musicology combined with a more practical performing approach was however already present in the early career of Pérès, when well before the foundation of Organum he was already well-known as an organ virtuoso.

The fascination with the many technical and sonorous possibilities of this instrument has always stayed with Marcel Pérès, inspiring him to write many articles and to provide his assistance to conferences and master classes.

Today he is universally recognized as an expert of the medieval, Gothic organ. The Buxheimer Organ Book is therefore the ideal point of departure for a solo concert with organ music from the school around Conrad Paumann. Pérès particularly loves the redeuntes included in the voluminous collection: It is interesting to note that these works are eminently suitable for execution on the late medieval organs of Northern Europe; what s more, the structure of these instruments reflects as it were the structure of 15th-century German organ music: Tijdens Laus Polyphoniae krijgt Pérès het recentere, maar akoestisch bijzonder aantrekkelijke orgel van het Elzenveld ter beschikking voor de uitvoering van dit zelden gehoorde maar gekoesterde repertoire dat hij ooit karakteriseerde als a sort of medieval minimalism.

During Laus Polyphoniae Pérès will use the more recent, but acoustically very attractive organ of the Elzenveld for the execution of this rarely heard but cherished repertoire which he once characterized as a sort of medieval minimalism. Lees meer over het Buxheimer Orgelbuch op p. We gaan zorgzaam en zorgvuldig om met cultureel erfgoed omdat het ook vandaag voor ons nog van betekenis is en het dus verdient om zichtbaar aanwezig te zijn in onze maatschappij. Tegelijkertijd komen alle inspanningen om dit erfgoed in goede vorm te behouden voort uit de hoop en de intentie het te vrijwaren voor toekomstige generaties.

In de overvloed aan cultureel erfgoed die Vlaanderen rijk is, zijn er bepaalde stukken en deelcollecties waarvoor elke betekenisgeving het louter individuele niveau overschrijdt. Ze belichten de ideeën, praktijken en gebruiken die op een bepaald moment in de geschiedenis van invloed waren op een hele gemeenschap van mensen en die aspecten van die samenleving mee modelleerden, typeerden of transformeerden.

De brede consensus die bestaat over hun cultuur historische, artistieke, wetenschappelijke of andere betekenis voor de samenleving verleent deze documenten en objecten de status van toeristische trekpleisters die een internationaal groot publiek op de been brengen. Idealiter kan die consensus ook een van overheidswege verhoogde aandacht teweegbrengen voor de zorg voor dit erfgoed, net omdat het voor de gemeenschap van het grootste belang is dit erfgoed van uitzonderlijke waarde te beschermen.

Het behoud van dit erfgoed omvat dan meer dan het in goede vorm en in optimale omstandigheden bewaren van documenten en objecten: Een opdracht die in de meeste landen vertaald wordt als het binnen de eigen nationale grenzen houden. In dat licht is het essentieel dat het roerend cultureel erfgoed van uitzonderlijk belang eerst als topstuk kan worden geïdentificeerd. De voorwaarden waaraan erfgoed moet voldoen om als dusdanig te worden bestempeld, moeten worden geobjectiveerd, nauwkeurig omschreven en bestendigd in wetten en decreten.

Binnen het onroerend erfgoed spreekt men al sinds de vroege jaren van beschermde monumenten. De juridische erkenning van het roerend cultureel erfgoed van bijzondere waarde liet veel langer op zich wachten niettegenstaande 84 Als reactie daarop nam het Vlaamse Parlement op 24 januari het decreet aan houdende bescherming van het roerend cultureel erfgoed van uitzonderlijk belang, dat bekend werd als het Topstukkendecreet.

Met dat decreet zag de Vlaamse overheid zich verplicht een lijst op te stellen van individuele cultuurgoederen en verzamelingen die omwille van hun bijzondere betekenis op archeologisch, historisch, cultuurhistorisch, artistiek of wetenschappelijk vlak voor de Vlaamse gemeenschap moeten worden behouden.

Vooraleer een goed of verzameling op de lijst kan worden opgenomen, moet het aan drie criteria voldoen: Het goed of de verzameling moet daarnaast zeldzaam zijn én moet als onmisbaar beschouwd worden voor het Vlaamse cultuurbezit. Onmisbaar betekent in het kader van dit decreet dat het minstens een van de volgende vier eigenschappen bezit: Aan de plaatsing op de lijst gaat een heel proces vooraf. Om alvast een eerste voorselectie te kunnen maken besteedt de overheid opdrachten uit tot het samenstellen van proeflijsten, waarbij hoofdzakelijk een thematische aanpak wordt gehanteerd.

Zo werden in de voorbije zeven jaar onder meer proeflijsten opgesteld rond de thema s documentair en archivalisch erfgoed, industriële archeologie, schone kunsten, kerkelijk erfgoed enz. Elk van die opdrachten wordt toegewezen aan organisaties of personen die zelf de nodige expertise in huis hebben of snel en eenvoudig een netwerk van specialisten kunnen aanspreken en mobiliseren tot samenwerking.

De proeflijsten bevatten meer informatie over de fysieke eigenschappen van het stuk of de verzameling, de naam van de vervaardiger en de titel, datering, de inhoud in het geval van een boek of manuscript e. Een laatste toets van het goed aan de vooropgestelde criteria ligt bij de Topstukkenraad, samengesteld uit experts uit de ruime erfgoedsector en kunstwereld. Deze raad adviseert ten slotte de minister van Cultuur die de definitieve beslissing tot opname op zich neemt.

Met het Topstukkendecreet biedt de Vlaamse overheid het langverwachte wettelijke kader waarbinnen roerend cultureel erfgoed dat van uitzonderlijk belang is voor Vlaanderen niet alleen kan worden erkend, maar ook kan worden beschermd. Daarbij zoekt zij een evenwicht tussen het algemene belang en de belangen van de eigenaars. Zodra het erkend wordt als topstuk mag het goed of de verzameling Vlaanderen immers niet meer verlaten zonder voorafgaande toelating van de Vlaamse overheid.

Dat geldt bijvoorbeeld wanneer een stuk tijdelijk naar het buitenland wordt overgebracht voor een tentoonstelling. Voor een definitieve uitvoer, zoals bij verkoop aan een buitenlandse instelling of privéverzamelaar, kan de overheid de toelating niet weigeren zonder zich daardoor te verplichten tot de aankoop van het goed of de verzameling tegen de geldende marktwaarde.

Het decreet voorziet daarom ook in de oprichting van een Topstukkenfonds, waarmee de aankoop van met uitvoer bedreigde topstukken kan worden gefinancierd.

Indien de overheid dit voorkooprecht niet kan of wil uitoefenen, dan houdt niets de eigenaar nog tegen om het topstuk toch uit te voeren. Naast de beperkingen tot uitvoer voorziet het decreet in beschermingsmaatregelen rond ingrepen aan een beschermd topstuk, waarbij de eigenaar ook voor elke materiële ingreep zoals restauratie eerst de toestemming van de overheid moet krijgen. Eigenaars van topstukken kunnen advies krijgen over het in goede staat bewaren van hun topstuk en kunnen in aanmerking komen voor restauratiesubsidies.

Privéeigenaars worden om voor de hand liggende redenen niet bekendgemaakt en kunnen rekenen op geheimhouding van de bewaarplaats. Eind telde de Topstukkenlijst al meer dan driehonderd voorwerpen en verzamelingen. Daartoe behoren ook 33 individuele stukken en twee verzamelingen uit het domein van het muzikale erfgoed, een selectie die gemaakt werd op basis van de proeflijst die Resonant, Centrum voor Vlaams Muzikaal Erfgoed in opstelde.

Met 21 handschriften, twee verzamelingen van handschriften, vier muziekdrukken, zes instrumenten en twee Vlaamse Primitieven die op iconografisch vlak belangrijk zijn voor onze kennis van en over muziek, tonen ze alvast de grote variëteit aan vroeg muzikaal erfgoed periode. Een absolute topper is bijvoorbeeld de Hildegard Codex, waarvan de authenticiteit gegarandeerd is omdat het handschrift onder de supervisie van Hildegard von Bingen zelf gekopieerd werd.

Het gunt ons een blik in de 12de-eeuwse religieuze beleving van vrouwen en toont hoe een van de meest toonaangevende vrouwelijke componisten van die tijd zich op geheel eigen wijze inschakelde in de traditie van het gregoriaans. De liederen, in Duits neumenschrift genoteerd, bevatten tal van verwijzingen naar plaatselijke heiligen, zodat het handschrift eveneens getuigt van lokale praktijken.

Van een heel andere aard is het Testament Rhetoricael , dat met gedichten waarvan 86 Dit handschrift bevat ook 79 liederen, die weliswaar niet van muzieknotatie voorzien zijn.

Toch kunnen ze ons veel leren over de liedkunst van de rederijkers: Ook meerstemmige muziek werd opgenomen in de Topstukkenlijst. Een van de hoogtepunten is het koorboek dat rond vervaardigd werd in opdracht van Margaretha of Maximiliaan van Oostenrijk en dat getuigt van de culturele rijkdom waarin het Bourgondisch-Habsburgse hof baadde. Het handschrift is afkomstig uit het atelier van de beroemde muziekkalligraaf Petrus Alamire, een autoriteit op het vlak van kwalitatieve muziekmanuscripten.

Het is prachtig verlucht met vijftien hoogstaande miniaturen in Gents-Brugse stijl die vaak de almacht van de Habsburgers bezingen, en het bevat zeven missen van twee grootmeesters van de Vlaamse polyfonie: Matthaeus Pipelare en Pierre de La Rue.

Dat dit koorboek bovendien het enige Alamire-handschrift is dat nog steeds bewaard wordt in de stad waar het wellicht tot stand gekomen is, namelijk Mechelen, vergroot nog de waarde van dit topstuk. Het vermelden waard is zeker ook het Antifonarium Tsgrooten, in vervaardigd in opdracht van abt Antonius Tsgrooten. Dit manuscript kon een plaatsje verwerven op de Topstukkenlijst omdat de ontstaanscontext uitzonderlijk goed gedocumenteerd is, wat zeldzaam is voor die periode. Gelijkaardige handschriften zonder context kunnen daardoor probleemloos aan dit document afgetoetst worden.

Bijzonder ook is dat de gezangen in dit handschrift meermaals werden aangepast door de gebruikers zowel wat noten als wat tekst betreft zodat wijzigingen in het zangrepertoire van de premonstratenzers vandaag goed kunnen worden bestudeerd. Het Antifonarium Tsgrooten was begin nog voorwerp van een mogelijke verkoop in het buitenland en dreigde Vlaanderen voorgoed te verlaten. Dankzij het Topstukkendecreet kon de Vlaamse overheid het manuscript aankopen en in bruikleen geven aan de Vlaamse Erfgoedbibliotheek.

Deze voorwaarden scheppen de mogelijkheid om dit meesterwerk, evenals andere muzikale topstukken, de aandacht te geven die het verdient vandaag en in de toekomst. Heidi Moyson, Resonant 88 In het oeuvre van Hildegard von Bingen is de muziek voor het feest van deze heilige immers het meest compleet opgetekende liturgische geheel: Om het werk van Hildegard te kunnen presenteren in een zinvol historisch en conceptueel kader, koos Pérès ervoor de dienst van de lauden muzikaal te herscheppen.

Van oudsher was deze gebedsstonde bedoeld om de opkomst van de zon te eren en tegelijk markeerde ze het einde van de nacht. Daarbij werd de overgang van het ochtendgloren naar het priemen van de allereerste zonnestralen zorgvuldig opgevolgd: Precies door deze muziek terug te plaatsen in haar esthetische en liturgische context wil Organum een ander gezicht geven aan de buitengewone persoonlijkheid van Hildegard von Bingen. Voorbijgaand aan een al te strikte liturgische interpretatie van haar werk enerzijds en zonder haar anderzijds te canoniseren tot middeleeuwse representante van een 'New Age'-ideologie, tonen zij een andere Hildegard: After all the music for the feast of this saint is the most completely recorded liturgical whole in Hildegard von Bingen s oeuvre: With the specific aim to present Hildegard s work in a sensible historical and conceptual context, Pérès opted for a musical re-creation of the office of the lauds.

Formerly this second of the Canonical Hours was meant to celebrate sunrise, while concurrently marking the end of the night. The transition from break of dawn to the piercing of the very first sunrays was followed very closely: Precisely by contextualizing this music aesthetically and liturgically, Organum will provide the extraordinary personality of Hildegard von Bingen with an additional face. By going beyond a strict liturgical interpretation of her work on the one hand and by refraining from canonising her as a medieval representative of a New Age ideology on the other hand, another Hildegard will be uncovered: Lees meer over de Hildegard Codex op p the new creative processes that gave the 12th century a dynamics of its own.

Deus in adjutorium meum intende Deus in adjutorium meum intende. Domine ad adjuvandum me festina. Sicut erat in principio, et nunc et semper et in secula seculorum. God, laat niet na mij ter hulp te komen. Heer, haast U om mij te helpen. Lof aan de Vader en de Zoon en de Heilige Geest. Zoals het was in het begin, nu en altijd en in de eeuwen der eeuwen. Amen Studium divinitatis Studium divinitatis in laudibus excelsis osculum pacis Ursule virgini cum turba sua in omnibus populis dedit. De genegenheid voor de godheid in zijn hemelse verdiensten verschafte een vredeskus aan de maagd Ursula en haar schare onder al die volkeren.

Miserere mei Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam. Et secundum multitudinem miserationum tuarum, dele iniquitatem meam.

Amplius lava me ab iniquitate mea: Quoniam iniquitatem meam ego cognosco: Tibi soli peccavi, et malum coram te feci: Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum: Ecce enim veritatem dilexisti: Asperges me hyssopo, Heb erbarmen met mij, Heer, volgens Uw grote medelijden. Veeg mijn onrecht uit, volgens de overvloed van Uw daden van vergiffenis. Zuiver mij helemaal van mijn onrecht en reinig mij van mijn zonde, want ik erken dat ik onrecht heb begaan, en mijn zonde klaagt mij aan.

Alleen tegenover U heb ik gezondigd en voor Uw aanschijn heb ik kwaad gedaan, dus is Uw vonnis gerechtvaardigd en treft het de juiste beslissing. Voorwaar, in ongerechtigheid ben ik verwekt en in zonde heeft mijn moeder mij ontvangen. Gij daarentegen hebt steeds de waarheid bemind, Gij hebt mij geopenbaard wat in de diepte van Uw wijsheid verborgen ligt.

Gij zult mij besprenkelen met hysop 92 Auditui meo dabis gaudium et laetitiam: Averte faciem tuam a peccatis meis: Cor mundum crea in me, Deus: Ne projicias me a facie tua: Redde mihi laetitiam salutaris tui: Docebo iniquos vias tuas et impii ad te convertentur.

Libera me de sanguinibus, Deus, Deus salutis meae: Domine, labia mea aperies: Quoniam si voluisses sacrificium, dedissem utique: Sacrificium Deo spiritus contribulatus: Benigne fac, Domine, in bona voluntate tua Sion: Tunc acceptabis sacrificium iustitiae, oblationes, et holocausta: Gij zult mij wassen en ik zal witter zijn dan sneeuw.

Aan mijn luisterend oor schenkt Gij vreugde en blijdschap en mijn vernederd gebeente zal opspringen. Wend Uw aangezicht af van mijn zonden en al mijn ongerechtigheden, wis ze uit. Doe in mij een zuiver hart ontstaan, Heer, en herstel de juiste geest in mijn binnenste. Verban mij niet uit Uw aanschijn, houd Uw Heilige Geest niet van mij weg. Schenk mij de vreugde van Uw heil en bemoedig mij met de vrijmoedigheid van Uw geest.

Aan hen die onrecht plegen zal ik Uw wegen leren kennen en de goddelozen zullen zich tot U bekeren. Verlos me van de bloedschuld, God van mijn heil, en mijn tong zal Uw rechtvaardigheid uitjubelen. Heer, Gij zult mijn lippen openen en mijn mond zal Uw roem verkondigen. Mijn offer aan God is de geest van rouwmoedigheid, een gebroken en deemoedig hart zult Gij, God, niet afwijzen. Wees, Heer, de weldoener van Sion volgens Uw juiste wilsbeschikking, opdat de wallen van Jeruzalem worden heropgebouwd.

Gij zult het offer van de rechtvaardigheid aannemen: Studium divinitatis Zie p. Confitemini Domino Confitemini Domino quoniam bonus: Dicat nunc Israel quoniam bonus: Dicat nunc domus Aaron: Dicant nunc qui timent Dominum: De tribulatione invocavi Dominum: Bonus est sperare in Domino: Omnes gentes circuierunt me: Circumdederunt me sicut apes, et exarserunt sicut ignis in spinis: Impulsus eversus sum ut caderem: Fortitudo mea et laus mea Dominus: Waar ze zich ook vertoonden, zij werden als het ware met de vreugde van het hemelse paradijs ontvangen, omdat ze op het godsdienstige vlak eervol bleken te zijn.

Loof God, want Hij is goed: Dat Israël nu bevestigt dat Hij goed is: Dat ook het huis van Aaron spreekt: Dat zij die de Heer vrezen nu spreken: Over mijn ellende heb ik de Heer aangeroepen: De Heer is mijn helper: Het is goed op God te hopen: Alle volkeren omsloten mij: Rondomrond sloten ze me in: Ze omcirkelden me zoals bijen, en ontbrandden zoals vuur in de doornstruiken: Onder druk ben ik ei zo na ten gronde gericht: De Heer is mijn kracht en mijn lofprijzing: Vox exsultationis et salutis: Dextera Domini fecit virtutem: Non moriar, sed vivam: Castigans castagavit me Dominus: Aperite mihi portas justitie, ingressus in eas confitebor Domino: Confitebor tibi quoniam exaudisti me: Lapidem quem reprobaverunt edificantes: A Domino factum est istud: Hec est dies quam fecit Dominus: O Domine salvum me fac, o Domine bene prosperare: Benediximus vobis de domo Domini: Deus Dominus, et illuxit nobis.

Constituite diem solemnem in condensis: Deus meus es tu, et confitebor tibi: De stem van de jubel en van het heil huist in de tenten van de rechtvaardigen.

De rechterhand van de Heer heeft de deugdzaamheid tot stand gebracht: Ik zal niet sterven, maar leven: Mij berispend heeft de Heer mij gestraft: Open de poorten van de rechtvaardigheid, ik zal er binnengaan en de Heer danken: Ik zal U loven omdat U mij aanhoord hebt: De steen die de bouwheren hebben afgekeurd: Hij heeft mij gered.

De steen die de bouwheren hebben verworpen: Hij is de hoeksteen gebleken. Dit is het werk van de Heer: Dit is de dag die de Heer heeft gemaakt: O Heer, red mij en maak, o Heer, dat ik gelukkig ben: Wij hebben u gezegend op de wijze van de Heer: God de Heer, en Hij heeft zich aan ons vertoond. Richt tenten op dicht bij elkaar ter gelegenheid van de heilige dag: Gij zijt mijn God, en ik erken U: Deus meus es tu, et exaltabo te.

Confitemini Domino quoniam bonus: Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto. Sicut erat in principio, et nunc et semper, et in secula seculorum. Unde quocumque Zie p. Deus, Deus meus Deus, Deus meus: In terra deserta et invia et inaquosa, morte sic in sancto apparui tibi: Quoniam melior est misericordia tua super vitas: Gelukkig herinner ik me van onze tijd samen niet veel.

Misschien had ik het te druk met jou geweldig vinden om nog iets van wat er met mij en met de dingen om me heen gebeurde te registreren, ging ik zeg maar zo op in jou en in alles wat met jou te maken had, dat de rest een soort waas werd, of zo.

Hoe dan ook, ik hoop dat al te pijnlijke flashbacks ook jou bespaard blijven. We hebben al heel vaak ruzie gehad — een teken van onze passie voor elkaar, denk ik — en ik denk niet dat er iemand gebaat is bij nóg een ruzie. Wat kan ik nog voor je betekenen als Destiny er straks is? Maar jij bent een sterke vrouw, en als iemand dit aankan, ben jij het wel.

Sorry, ik moest nog wat administratiedingen doen. Nummer 54 was het, toch? Is Albert al weg? Ik kan niet wachten om je te zien! Twan Zegers is freelance redacteur en vertaler. Hij woont in Parijs met zijn vriendin, die wel geld verdient. Hij zoekt, schrijft, tekent en componeert. Dat van die abstracties wist ik al. Je wordt vanzellef groot. Passen is een kwestie van willen. Verder dan het einde. Twan Zegers Marcel Herkelman.

Anne Büdgen Emma Levie. Saskia Waterman Céline Hudréaux. Ik hou van Holland. Terug naar de toekomst. De meiden van de jonge Werther. H é Clarissa, Misschien is het gek om wat ik nu ga doen in een mailtje te doen, maar er is iets wat ik je moet vertellen, en hoewel ik bang ben dat je niet echt te wachten zit op wat ik je te zeggen heb, zal het er toch een keer van moeten komen, dus laat die keer in godsnaam dan maar nu zijn.

Dus, wat ik je zeggen wil: Ik zal altijd een stukje van je bij me dragen in mijn hart. Duizend kusjes, Je W. H é Pamela, Misschien is het gek om wat ik nu ga doen in een mailtje te doen, maar er is iets wat ik je moet vertellen, en hoewel ik bang ben dat je niet echt te wachten zit op wat ik je te zeggen heb, zal het er toch een keer van moeten komen, dus laat die keer in godsnaam dan maar nu zijn.

... Zeer jonge sletjes druipende kutjes

Zeer jonge sletjes druipende kutjes

Gey lesbianas maduras tias buenas masturbandose sexo grupal videos porno de sexo gratis peliculas porno de lesbianas abuelas haciendo pajas de sexo pornstar famosas jovenes follando gratis lesbianas video vídeos porno anal brutal lesbianas chicas y chicos guapos follando con tios follando trio con mujeres follando samia duarte chicas porno intercambio de travestis videos phorno gratis videos porno con pollas desnudas trio con gordas videos xxx brasileñas tetonas interracial amateur putas follando abuela xxx tias desnudas maduras videos ver videos x videos coños x peliculas porno duro sexo peludo es.

con tetas grandes xxx sasha grey follando con videos porno en publico porno pollas monstruosas peliculas porno gratis negras porno enanos follando chicas desnudas videos porno gratis xxx porno espanol roxy raye pirno porno español tetonas follando en castellano gratis videos ver porno viejas chicas guarras videos prono xxx negras porno español mujeres chupando pollas sexo duro follando en castellano cunilingus videos porno de tetonas orgias gratis gais gratis tetas jovenes peludas follando porno viejas peludas vídeos lesbianas trio tetas naturales videos parejas vaginas peludas tetas naturales video porno español videos eroticos videos de negros sexo duro videos gratis descargar pelis sexo anal gratis travestis gratis gais follando travestis videos abuelas franceska jaime videos x videos porno para parejas maduras tetonas mujeres videos de sexo travesti gratis porn chat mujeres negras desnudas videos porno espanol videos viejas milf vids sexo xxx rubias vidios pprno xxx negras actricesporno cincuentonas cachondas xxx gratis porn mujeres desnudas chicas fallando lesbianas corriendose follando tias buenas desnudas virgenes porno videos x-art video porno gratis descargar gratis videos pornod grandes y hijo manga hd tias buenas xxx porno amateur videos gratis abuela xxx maduras swinger porno casero vídeos porno chicas guapas desnudas actores porno de mujeres maduras videos porno maduras xxx mama porno lesbianas viejas vídeos porno manga porno castellano películas porno hd toro pprno gratis de travestis follando duro sexo video porno gratis putas porno homosexual peliculas porno americanas ancianos follando con pene enorme porno cono peludo es.

con travestis españoles gratis bidios xxx publico videos porno gratis folladas maduras gordas españolas porno gratis corridasenlaboca pajas transexuales videos porno en español porno maduras pilladas follando momxxx tubias 19 los mejores vídeos de sexo voyeur sexo colegialas putas masaje con viejas bukkake peliculas porno gratis mayores xl cam amater es.

con porno cachondo petardas cumlouder mujeresmasturbandose videos viejas gratis videos de lesbianas videos putasviejas maduras tetas jovenes follando porno gratis chicas para descargar vídeos porno porn tube porno abuelas web cam amateur hombres masturbandose xxx enana follando duro xxx porno gordas esperanza gomez xxx viejas peliculas porno videos pornos travestis porno maduras tube hd tios follando torbe porno falso porn videos eroticos videos porno erotico porno con peliculas pornos de lesbianas porno free videos sexo vidios gratis sexo con polla porno hentay gordasfollando videos porno chochas peludas follando en la playa peliculas porno de mujeres muy putas team skeet sexo maduras chicas xxx gratis videos lesbianas paginas porno retro buenorras desnudas porno travesti ferrol videos sexo duro travesti gratis españolas xxx gordas xxx gorditas maduras porno de casa cachonda vídeos porno xxl gratis runias 19 gratis porno fiestas sexo porno tias en español gordas trios mujeres chicas para mujeres hermosas desnudas película x peludas nacho vidal coño morenas videos transexual porno anal videos maduras sexo porni español parejas porno con travestis porno playa brutal lesbianas videos de sexo porn massage porn porno españoles gratis peliculas maduras gratis porno modelos follando videos porno español porno latinas follada lesvianas phorno gratis de xexo gratis lesvianas jovenes sexo amateur porn porno video porn chat mujeres negras putas sexo grati milf lesbianas sexys desnudas porno de negros melani rios juegos porn porno de negros sexo transexuales xxx sexo transexuales porno hd videos pornos lesbianas teniendo sexo con pollas porno español porno.

(de hoofdagent) weet dit alles zeer goed, want hij was het die het .. dering een vette stof druipen. Hij ging .. daar zeer goede, jonge, frissebe stemmen bij, en. Wat ik zeer interessant vind, is dat dit handschrift geen luxeexemplaar is dat De andere is de kut die de dikke vis (ver)draagt om (zich) aan de kooplieden te Een jonge stam verschroeid door de misdaden van de mensen, maar weer De maagd Ursula was als een druipende honingraat en verlangde ernaar het . 26 maart Een roedel jonge vrouwen bijeenbrengen in een ongebruikelijke setting, camera's erbij, en dat afleveringen lang uitmelken – het is een format.

KLEINEKUTJES MAN ZOEKT SHEMALE